سه شنبه, 29 مرداد 1398

کارکرد لنزها


شراره نوری (Flare) در عکاسی


در هنگام عکاسی به مناطق پر نوری که بطور ناخواسته در اثر ورود نورهای شدید به داخل لنز دوربین، در تصویر ایجاد می شود، شراره نوری (Flare) گفته می شود. شراره نوری هنگامی ایجاد می شود که پرتوهای نور از یک منبع نوری خیلی روشن به طور مستقیم به عناصر جلویی لنز دوربین برخورد می کند و در اثر انعکاس و شکست نور به داخل لنز پراکنده می شود و به سایر عناصر داخلی لنز همچون دیافراگم ، دیواره لنز و حتی سنسور دوربین برخورد می کند و موجب کاهش کیفیت تصویر و ایجاد پرنوری در نواحی خاصی از تصویر می گردد.

ایجاد شراره نوری (Flare) بیشتر در مواقعی ایجاد می شود که منبع نور شدید همچون خورشید و یا چراغ های نورانی در ناحیه مقابل دوربین قرار گرفته اند و امکان تابش مستقیم نور آنها به سطح لنز وجود دارد.

شراره نوری در ناحیه ای که خورشید تابیده
شراره نوری در ناحیه ای که خورشید تابیده است مشاهده می گردد.

شراره نوری (Flare) می تواند تصویر را به دو شکل اصلی تحت تاثیر قرار دهد. یکی اینکه با کاهش کنتراست ناحیه ای از تصویر و ایجاد حالت مه آلودگی و رگه های نوری روشن ، کیفیت تصویر را کاهش دهد. همچنین می تواند اشکال حلقوی، نیمه حلقوی یا بی شکل رنگی و هاله مانند بر روی تصویر ایجاد کند. این اشکال ناخواسته و شبح مانند (Ghost) که معمولاحالت نیمه شفاف (Transparent) دارند می توانند قسمت هایی از تصویر را بپوشانند.

البته اثر شراره نوری (Flare) گاهی توسط عکاسان خلاق برای ایجاد افکت ها و اثرات بصری ویژه بطور عامدانه به تصویر اضافه می شود. درک نحوه ایجاد آن می تواند به شما کمک کند که چگونه از آن استفاده کاربردی کنید و یا از ایجاد آن جلوگیری نمایید.

نحوه ایجاد شراره نوری (Flare)


شراره نوری (Flare) وقتی ایجاد می شود که پرتوهای نوری از یک منبع نوری که نسبت به کل کادر تصویر مورد نظر از روشنایی زیادتری برخوردار است به داخل لنز وارد می شود و با ناحیه جلو لنز برخور می کند.

این منبع نوری ممکن است در کادر تصویر و به عنوان قسمتی از نمای عکس دیده شود و یا اینکه در خارج از کادر قرار گرفته باشد ولی زاویه آن نسبت به دوربین به گونه ای باشد که پرتوهای نوری آن بطور مستقیم به سطح لنز اصابت نماید.

بر اساس اینکه منبع نور در چه زاویه ای نسبت به سطح لنز قرار گرفته است شراره نوری (Flare) می تواند به اشکال مختلفی در تصویر بروز کند. می تواند به صورت مناطق سفید و مه آلود با کنتراست کم، آرتیفکت های گرد یا چندضلعی، اشکال نیم دایره با رنگهای رنگین کمانی و یا ترکیبی از موارد مذکور بروز کند. ایجاد آنها به دلیل انعکاس داخلی پرتوهای نور در بین عناصر داخل لنز تا سطح سنسور دوربین بوجود می آید.

در تصویر زیر مسیر پرتو نور از منبع نور شدید نمایش داده شده است.

نمایش نحوه ایجاد شراره نوری در اثر برخورد پرتوهای نوری شدید.
نمایش نحوه ایجاد شراره نوری در اثر برخورد پرتوهای نوری شدید.

پرتوهایی که از منبع نور شدید به لنز برخورد می کنند از سطح آن دچار انفکاک شده و در جهت های مختلف منعکس می شوند. این پرتوها ممکن است چندین بار بصورت رفت و برگشت بین عناصر داخل لنز منعکس شوند و در نهایت به سطح سنسور دوربین برسند.

انواع شراره نوری (Flare)


معمولا دو نوع شراره نوری (Flare) تعریف می کنند:

1) شراره نوری پرده ای (Veiling Flare)

2) شراره نوری شبحی (Ghosting Flare)

3) شراره نوری با نقاط قرمز (Red Dot Flare)

شراره نوری پرده ای (Veiling Flare)


بطور معمول وقتی ایجاد می شود که منبع نور شدید در خارج از زاویه دید دوربین است و در کادر تصویر دیده نمی شود ولی در موقعیتی قرار دارد که پرتوهای نوری آن به عناصر جلویی لنز می رسند و با آن برخورد می کنند.

این باعث می شود که در تصویر ، سفیدی، کاهش کنتراست و محوی ایجاد نماید بطوریکه نواحی سیاه داخل کادر روشن تر دیده شود و حالت رنگ پریده به خود می گیرد.

لنزهایی که از نظر ساخت از کیفیت بالایی برخوردارند و از عناصر اپتیکی چند پوششی (Multi-coated) تشکیل شده اند با وجود پوشش ضد انعکاسی (Anti-reflective coating) اثر شراره نوری را به حداقل می رسانند.

شراره نوری پرده ای
شراره نوری پرده ای سمت چپ و بالای تصویر را فرا گرفته است.

در تصویر بالا می توان دید که خورشید در بالای سر سوژه و در خارج کادر تصویر قرار گرفته است ولی پرتوهای نوری آن هنوز به لنز برخور می کند و در اطراف سوژه شراره نوری پرده ای(Veiling Flare) ایجاد کرده است.

عوامل مختلفی می توانند اثر شراره نوری پرده ای(Veiling Flare) را در تصویر تشدید کنند. از جمله این عوامل می توان به گرد و خاک داخل لنز، فیلترهای با کیفیت پایین، کثیفی بر روی لنز و یا فیلتر، عدم وجود تکنولوژی چند پوششی (Multi-coated) در ساختار لنز و موارد دیگری از این دست اشاره کرد.

شراره نوری شبحی (Ghosting Flare)


به این نوع شراره نوری، اصطلاح شبحواره (Ghosting) به تنهایی نیز بکار می رود. در این نوع برخلاف نوع پرده ای شامل آرتیفکت های نوری می شود که در تصویر دیده می شوند. معمولا شکل آنها مشابه منبع نوری ایجاد کننده آنها و یا به شکل چندضلعی دیافراگم داخل لنز است. این آرتیفکت های گوی مانند با اشکال و رنگهای مختلف دیده می شوند که معمولا در امتداد هم و در یک خط مستقیم از ناحیه منبع نور به داخل تصویر کشیده شده اند و ممکن است از تعداد زیادی آرتیفکت که بصورت خطی در امتداد یکدیگرند تشکیل شوند. گاهی اندازه آرتیفکت ها آنقدر بزرگ است که می تواند بخش بزرگی از تصویر را اشغال کند.

شراره نوری شبحی به تعداد زیاد و در یک خط نوری
شراره نوری شبحی به تعداد زیاد و در یک خط نوری تا خورشید کشیده شده است.

در شراره نوری شبحی (Ghosting Flare) بکار بردن لفظ شبح (Ghost) در واقع اشاره به آرتیفکت هایی است که به شکل کروی، چندضلعی و یا اشکال دیگر دیده می شود.

تعداد آرتیفکت هایی که در یک شراره نوری شبحی دیده می شود به تعداد عناصر اپتیکی موجود در لنز دوربین بستگی دارد. به عبارتی هر چه تعداد اجزای اپتیکی لنز بیشتر باشد، تعداد شبح های ایجاد شده هم بیشتر است.

همچنین دیافراگم داخل لنز با انعکاس داخلی پرتوهای نوری می تواند عامل تشدید کننده شبحواره (Ghost)باشد. این حالت وقتی که روزنه دیافراگم در کوچکترین اندازه خود باشد تشدید می گردد و وقتی دیافراگم کاملا باز شود معمولا شراره نوری شبحی دیده نمی شود. دیدن شبح چندضلعی در تصویر نشاندهنده ایجاد آن از طریق دیافراگم داخل لنز می باشد.

شراره نوری با نقاط قرمز (Red Dot Flare)


این نوع شراره نوری به صورت نقاط قرمز رنگ دیده می شود که در اطراف منبع نور شدید رویت می گردد. معمولا زمانی دیده می شود که منبع نور شدیدمثل خورشید در داخل کادر تصویر وجود دارد. علت آن انعکاس پرتوهای نوری از سنسور دوربین به سمت عناصر اپتیکی لنز و بازگشت مجدد آنها به سمت سنسور می باشد. این روند انعکاسی منجر به ایجاد نقاط قرمز رنگ در اطراف ناحیه منبع نور در تصویر می شود. وجود میکرولنزهایی که بر روی سنسور دوربین های دیجیتال قرار گرفته است عامل تشدید کننده این حالت می باشد. به این نوع شراره نوری، شراره نوری سنسور (Sensor Flare) هم گفته می شود.

شراره نوری سنسور بصورت آرتیفکت های قرمز رنگ در اطراف خورشید
شراره نوری سنسور بصورت آرتیفکت های قرمز رنگ در اطراف خورشید دیده می شود

عوامل موثر بر ایجاد شراره نوری (Flare)


  • موقعیت منبع نوری شدید و زاویه ای که نسبت به دوربین قرار گرفته است تعیین کننده چگونگی ایجاد زبانه نوری و میزان شدت آن است.
  • هر چه تعداد عناصر اپتیکی لنز بیشتر باشد شبح بیشتری در تصویر ایجاد می گردد.
  • لنزهای با فاصله کانونی کوتاه تر (وایدتر) کمتر ایجاد شراره نوری (Flare) می کنند و لنزهای تله فوتو می توانند ایجاد آن را تشدید کنند. در لنزهای وایدتر منبع نوری کوچکتر دیده می شود.
  • ساختار و طراحی ساخت لنز در ایجاد شراره نوری (Flare) موثر است. لنزهای پیشرفته تر و با کیفیت تر کمتر این حالت را بروز می دهند.
  • لنزهایی که در آنها از عناصر اپتیکی با تکنولوژی چند پوششی (Multi-coated) استفاده شده است نتایج بسیار مشخصی در کاهش اثر Flare دارا می باشند.
  • فیلترهای با کیفیت پایین شراره نوری و شبح بیشتری در تصاویر ایجاد می کنند.
  • وجود گرد و خاک در داخل لنز می تواند عامل ایجاد آن باشد.خصوصا در لنزهایی که سالها از آنها استفاده شده است.
  • وجود کثیفی یا لکه چربی (مثل اثر انگشت چرب) بر روی سطوح بیرونی لنز می تواند عامل ایجاد شراره نوری و شبح گردد.

جلوگیری از ایجاد شراره نوری (Flare)


برای اینکه در عکس گرفته شده شراره نوری (Flare) مشاهده نشود می توان چند اقدام ساده انجام داد که از ایجاد آن جلوگیری کند و یا اثر آن را به حداقل رساند:

  • استفاده از هود لنز (Hood) می تواند از برخورد پرتوهایی که بطور مستقیم به سمت عناصر اپتیکی جلوی لنز می آیند جلوگیری نماید. معمولا سطح داخلی آنها به صورتی ساخته شده است که حداقل انعکاس را داشته باشد. داخل بعضی از آنها از پوششی شبیه نمداستفاده شده است. انواعی از هود که قابلیت تنظیم طول دارند (Adjustable bellows lens hood) نیز موجود می باشد.
  • استفاده از دست و یا چیزی شبیه یک قطعه کاغذ که از طریق آن مسیر رسیدن نور شدید (مثل نور خورشید) به داخل لنز را مسدود نماید. این روش ساده، بسیار کارآمد است.
  • استفاده از لنزهای با کیفیت بالا (High-quality lenses) اگرچه گران قیمت هستند ولی در جلوگیری از ایجاد اثر شراره نوری (Flare) بسیار موثرند.
  • استفاده از لنزهای تک کانونی (Prime) به جای لنزهای زوم به علت کمتر بودن تعداد عناصر اپتیکی داخل آنها می تواند شراره نوری (Flare) کمتری در تصویر ایجاد کند.
  • در اکثر مواقع با تغییر زاویه دوربین یا تغییر موقعیت منبع نور نسبت به زاویه دوربین و کادر تصویر می توان اثرات کاملا مشخصی در کاهش یا از بین بردن شراره نوری (Flare) مشاهده کرد. همچنین می توان با قرار دادن یک شیء یا یکی از عناصر تصویری در مقابل منبع نور (مثلا تنه درخت در جلوی خورشید) از رسیدن پرتوهای ایجاد کننده شراره نوری بطور کامل یا نسبی جلوگیری نمود.
استفاده از هود لنز در جلوگیری از ایجاد شراره نوری
استفاده از هود لنز در جلوگیری از ایجاد شراره نوری بسیار مفید است.

در هنگام کادربندی تصویر با استفاده از دکمه نمایش عمق میدان (Depth of field preview button) بر روی دوربین می توان از تاثیر اندازه دیافراگم مورد نظر بر روی پرتوهای نوری شدید تا حدودی مطلع شد. اگرچه با استفاده از آن تصویر داخل منظره یاب شدیدا تاریک می شود ولی برای مقایسه اثرات اندازه های مختلف روزنه دیافراگم بر ایجاد شراره نوری (Flare) می تواند مفید باشد.


گردآوری و تالیف: امیر دولتیاری                                                                     تاریخ نگارش/آخرین ویرایش: 1396/04/29


منابع:

  1. Nasim Mansurov (2017). What is Ghosting and Flare? Retrieve from https://photographylife.com on Jul 19.
  2. Cambridge in Colour (2017). Understanding Camera Lens Flare. Retrieve from http://www.cambridgeincolour.com on Jul 18.
  3. Tom Ang (2008). Digital Photography: Masterclass, 1th ed. Dorling Kindersley Limited, UK.
  4. Fill Hunter et al. (2015). Light:Science & Magic, 1th ed. Focal Press, UK.
  5. John and Barbara Gerlach (2015). Digital Nature Photography: The Art and the Science, 2th ed. Focal Press, UK.

اعلام نظر در خصوص این مطلب


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آموزش عکاسی

پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

صفحه اینستاگرام: taklens.ir@

کانال تلگرام: taklens_channel@

در صورت هرگونه نظر، پیشنهاد یا انتقاد در خصوص سایت و محتوای آن از طریق پست الکترونیکی با ما تماس بگیرید.